Xəstəlik

Yoğun bağırsaq xərçəngi

Yoğun bağırsaq xərçənginin əksəriyyəti illər ərzində xoşxassəli polipdən inkişaf edir. Bu, xəstəliyin ən mühüm xüsusiyyətidir: polip mərhələsində aşkarlanıb çıxarıldıqda xərçəngin yaranmasının qarşısı alına bilər. Buna görə skrininq bu xərçəng növündə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Əlamətlər

Erkən mərhələdə əlamət olmaya bilər. Əlamətlər yarandıqda bunlar ola bilər:

Nəcisdə qan — qırmızı və ya tünd rəngli
Bağırsaq vərdişində davamlı dəyişiklik — qəbizlik, ishal və ya bunların növbələşməsi
Nəcisin nazikləşməsi
Bağırsağın tam boşalmaması hissi
Qarında davamlı ağrı, köp və ya qaz problemi
Səbəbi izah olunmayan arıqlama
Davamlı yorğunluq və dəmir çatışmazlığı anemiyası

Qanaxmanı hemoroidə yazmayın

Anal qanaxmanın ən çox rast gəlinən səbəbi hemoroiddir və bu, xəstələrin çoxunu sakitləşdirir. Problem ondadır ki, eyni əlamət polip və ya şişin də ilk işarəsi ola bilər — üstəlik hemoroid və şiş eyni vaxtda mövcud ola bilər. Hemoroid diaqnozu qanaxmanın araşdırılmasını dayandırmaq üçün əsas deyil.

Kimlərdə risk daha yüksəkdir

Yaşın artması
Ailədə yoğun bağırsaq xərçəngi və ya polip olması
Şəxsi anamnezdə polip olması
Xroniki iltihabi bağırsaq xəstəlikləri
Bəzi irsi sindromlar
Lif az, qırmızı və emal olunmuş ət çox olan qidalanma
Piylənmə və hərəkətsiz həyat tərzi
Siqaret və alkoqol qəbulu
Şəkərli diabet

Skrininq və kolonoskopiya

Kolonoskopiya həm diaqnostik, həm də profilaktik üsuldur — bağırsağın daxilini birbaşa göstərir və eyni prosedur zamanı aşkarlanan polipi çıxarmağa imkan verir. Çıxarılan polip patoloji müayinəyə göndərilir və nəticə sonrakı izlənmə qrafikini müəyyən edir.

Skrininqin başlama yaşı və təkrarlanma müddəti risk səviyyəsindən asılıdır. Ailəsində bağırsaq xərçəngi və ya polip olanlarda müayinəyə daha erkən başlamaq tövsiyə oluna bilər. Sizin üçün uyğun cədvəl müayinə zamanı fərdi müəyyən edilir.

Diaqnostika və mərhələləndirmə

Kolonoskopiya və biopsiya

Şübhəli sahədən toxuma nümunəsi götürülür. Diaqnoz patoloji müayinə ilə təsdiqlənir.
Görüntüləmə

Xəstəliyin yayılma dərəcəsini müəyyən etmək üçün kompüter tomoqrafiyası, düz bağırsaq şişlərində isə çanaq MRT-si aparılır.
Qan göstəriciləri

Ümumi qan analizi, qaraciyər funksiyaları və şiş markerləri qiymətləndirilir. Markerlər tək başına diaqnoz qoymur — izlənmədə istifadə olunur.
Konsilium

Cərrah, onkoloq, radioloq və patoloq birlikdə müalicənin ardıcıllığını müəyyən edir. Xüsusilə düz bağırsaq şişlərində əməliyyatdan əvvəl şüa və ya kimyaterapi tələb oluna bilər.

Müalicə

Müalicənin əsasını şişin və ona aid limfa düyünlərinin cərrahi yolla çıxarılması təşkil edir. Əməliyyatın həcmi şişin yerləşməsindən asılıdır və mümkün olan hallarda laparoskopik üsulla icra olunur.

Cərrahi müalicə — bağırsağın müvafiq hissəsinin şişlə birlikdə çıxarılması
Kimyaterapi — mərhələyə görə əməliyyatdan əvvəl və ya sonra
Şüa müalicəsi — əsasən düz bağırsaq şişlərində
Hədəflənmiş müalicə — şişin molekulyar xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq

Stomanın lazım olub-olmaması şişin yerləşməsindən asılıdır və bir çox halda müvəqqəti xarakter daşıyır. Cərrahi mərhələ haqqında ətraflı.

Təcili müraciət tələb edən hallar

Qaz və nəcis ifrazının tamamilə dayanması, güclü köp və qusma
Bol anal qanaxma
Kəskin, davamlı qarın ağrısı
Qanaxma ilə birlikdə solğunluq, ürəkdöyünmə və huşun dumanlanması

Bu əlamətlərdə dərhal təcili yardıma müraciət edin — 103.

Ən çox verilən suallar

Yoğun bağırsaq xərçəngindən tamamilə qurtulmaq mümkündürmü?

Erkən mərhələdə aşkarlandıqda müalicə imkanları genişdir və bir çox xəstədə uzunmüddətli xəstəliksiz dövr əldə olunur. Nəticə mərhələdən, şişin xüsusiyyətlərindən və müalicəyə cavabdan asılıdır. Ən çox təsir edən amil isə erkən aşkarlanmadır.

Polip tapıldı — bu xərçəng deməkdirmi?

Xeyr. Poliplərin çoxu xoşxassəlidir. Lakin bəzi növləri illər ərzində bədxassəli dəyişikliyə uğraya bilər, buna görə aşkarlanan polip çıxarılıb müayinə edilir. Bu, xərçəngin qarşısını almağın ən effektiv yollarındandır.

Kolonoskopiyadan qorxuram — alternativi varmı?

Bəzi alternativ skrininq üsulları mövcuddur, lakin kolonoskopiya həm baxmaq, həm də eyni anda polipi çıxarmaq imkanı verdiyi üçün üstünlük daşıyır. Prosedur adətən sedasiya altında aparılır və xəstə narahatlıq hiss etmir. Narahatlığınızı müayinə zamanı bildirin — hazırlıq və prosedur ətraflı izah ediləcək.

Ailəmdə bağırsaq xərçəngi olub — nə vaxt müayinə olmalıyam?

Ailə anamnezi olanlarda skrininqə ümumi əhalidən daha erkən başlamaq tövsiyə oluna bilər. Dəqiq vaxt qohumluq dərəcəsindən və xəstəliyin onlarda hansı yaşda aşkarlandığından asılıdır və fərdi müəyyən edilir.

Qidalanma ilə riski azaltmaq mümkündürmü?

Lifli qidaların artırılması, qırmızı və emal olunmuş ətin azaldılması, normal çəkinin saxlanması, fiziki fəallıq, siqaretdən imtina və alkoqolun məhdudlaşdırılması riski azaltmağa kömək edən amillər kimi göstərilir. Bunlar skrininqi əvəz etmir.

Yenilənib: 30 avqust 2026